Turkey’s deadly coal consumption – Türkiye’nin Kömür Kullanımına Devam Etmesi

The small city of Ereğli nestles between tree covered mountains and Turkey’s Black Sea coast. The city is dominated by the Erdemir steelworks. It is one of three blast furnace steelworks in Turkey, using coal to produce steel. Erdemir is a mighty presence in the lives and lungs of the people living nearby.

Local people’s homes sit in an amphitheatre surrounding the vast steelworks, which sends plumes of steam into the air every few minutes that shimmers and obscures apartment blocks across the bay. Investigators from Coal Action Network travelled to Turkey to speak with people currently affected by Turkish coal burning facilities, like the Erdemir steelworks, when it looked possible that a new coal mine would open in Cumbria and supply coal to Turkey, perpetuating the local populations’ air pollution issues. For more information on why Coal Action Network visited Turkey and links to UK coal mining,see this page.

Turkey uses imported coal in its steelworks and power stations, as well as mining domestically.

Turkey’s steel production and coal

Turkey is the 8^th biggest steel producer globally. In 2023, it produced a massive 33.7 million tonnes of steel and consumed 21.1 million tonnes of scrap metal, according to World Steel Association. 27 of the 30 steelworks in the country produced steel by melting down scrap metal produced in Electric Arc Furnaces (EAF), producing 72% of the country’s steel output. There are three blast furnaces that use coal, converted into coke, in the steel making process, and many of the EAFs use coal to provide heat. This coal is largely imported. Russia supplies 73% of Turkey’s coal imports, and Colombia the bulk of the remainder.

EAFs consume large amounts of electricity. In Turkey, much of this electricity comes from coal through the power grid. One Turkish EAF has its own coal power station. Coal power supplied 35% of Turkey’s electricity in 2022. Turkey both imports and exports large quantities of steel (18 million tonnes and 12.7 million tonnes respectively, in 2023). More than 20 of the EAF steel facilities currently use coal to melt scrap metal. Steel is the country’s third largest export sector.

Turkey’s use of Russian coal

Turkey is one of the top five importers of Russian coal. Many countries, including the UK, EU member states and USA stopped buying Russian coal, as part of sanctions following the country’s invasion of Ukraine in 2022.

Vaibhav Raghunandan, from Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) says, “Turkeyʼs increased reliance on Russian coal (and indeed other fossil fuels) is effectively tying it down to an increasingly volatile supplier who controls their market. The Russian coal sector is a huge source of revenue for the Kremlin and the Energy Ministry had set targets of attaining 25% of the global coal market by 2035. Taxes from coal constitute a significant part of the Federal Budget. Since the invasion, Turkey — A NATO country — has paid EUR 8.2 bn for Russian coal, which effectively finances Russiaʼs invasion of Ukraine.”

Since the invasion Turkey has increased its market share of Russian coal, Turkey’s imports constitute 13% of Russiaʼs total coal exports. In the first three quarters of 2024, Turkey has imported 15.7 million tonnes of Russian coal, making up 49% of Turkey’s total coal imports (valued at EUR 1.66 billion). This is an 82% increase when compared to the same period in the year prior to the invasion.

Additionally, the Russian coal mining industry causes cultural genocide, environmental destruction and air pollution issues, detailed in Coal Action Network and Fern’s report, Slow Death in Siberia.

Health Impacts

According to the World Health Organization, air pollution is the largest environmental threat to people’s health across the globe, including in Turkey. There are four main health harming pollutants released in coal consumption from steelworks and power stations: Sulphur dioxide (SO₂); particulate matter – PM10 and the smaller PM2.5; nitrogen oxides (NO_X) and mercury.

Breathing SO_2, which is produced on combustion of high sulphur coal, increases the risk of health conditions – including stroke, heart disease, asthma, lung cancer and death. It is classified as very toxic when inhaled. Even a single exposure to a high concentration can cause a long-lasting condition like asthma. SO₂ emissions rose by 14% in Turkey in 2019, one of the few countries in which emissions increased in that year. Coal-based energy production remains the major source of SO₂ emissions in Turkey.

Local people in Ereğli, the city surrounding the Erdemir blast furnace steelworks, told Coal Action Network that university studies into their health are normally suppressed by government. However, in a study looking at the incidence of multiple sclerosis (MS) in populations in Ereğli compared to Devrek, which is a rural and clean city located 40 km away from Ereğli, “indicate a more than double MS prevalence rate in the area home to an iron and steel factory [Ereğli] when compared to the rural city [Devrek]. This supports the hypothesis that air pollution may be a possible etiological [Pertaining to, or inquiring into, causes] factor in MS.” Local people take no persuading that the air is contaminated by the steelworks and damaging their health.

Blast furnace steelworks

Çetin Yılmaz, leader of Black Sea, Ereğli and Alaplı Environmental Volunteers, brought together 15 concerned citizens from Erdemir to talk with Coal Action Network about the impacts they face in the town surrounding the steelworks. They bemoan the scientific studies which show links between the steelworks and the diminishing health of the local population, but which are suppressed by the Government.

Çetin says, “The company [Eren Energy] has caused cancer in many people, it does not recognize the right of their employees to unionize in its facilities; it has fired workers who want to be unionized; it has made Çatalagzı into a breathless state; it has filled fish breeding grounds with ash; it burns 2 million tons of imported coal every year and caused the greatest damage to humans and nature in our region.”

A worker, who has worked at the Erdemir steelworks for 18 years, explained how he got throat cancer, which could be heard affecting his voice when we met him. Local people think 50% of the population’s health is affected by the steelworks. A teacher present recalled how in each of his classes around 10 children will have breathing issues, caused by the poor quality air.

The local political representative told Coal Action Network, “Most people here work in mines or in the steel plant, everyone knows that the air pollution causes cancer and breathing difficulties. The workers aren’t in a position to do anything about it as they have to earn money and would lose their employment, as well as their health.”

Steel decarbonisation?

OYAK, the company which owns Erdemir and İsdemir blast furnaces, says it will use seven different methods to decarbonise. Its so called Net Zero Roadmap reads more like a list of potential options to reduce emissions and does nothing to resemble an actual plan.

Air pollution and health problems at İsdemir are likely to mimic those at Erdemir. Turkey’s CO₂ intensity for the blast furnace steel production exceeds the comparable emissions for steel produced in Europe, the USA, and South Korea.

There have been persistent shortcomings in compliance with environmental, public, and occupational health regulations across the steel production value chain in Turkey.

Coal power stations

Sitting at the eastern edge of Europe, Turkey is expected to surpass Germany as Europe’s largest coal-fired electricity generator in 2024. Turkey is still opening new coal power stations, such as Hunutlu Thermal Power Plant opened in 2022. Turkey has 34 coal fired power stations, 10 use hard coal and the remainder use lignite, a less energy dense, poorer quality coal that is burnt close to its source. Two of the blast furnaces using coal also have coal power stations providing their electric.

Turkey’s electricity consumption has tripled in the last two decades, which has been underpinned by rapid growth in coal and gas generation.

Zonguldak was the only non-metropolitan district included in Turkey-wide weekend curfews for covid-19 reduction measures in 2020. This was due to pre-existing high rates of chronic respiratory diseases caused by poor air quality. According to local officials, it’s estimated that as much as 60% of the population displays some degree of respiratory symptoms, with mortality rates almost doubling between 2010 and 2020. The low air quality is caused by elevated levels of PM2.5 and SO₂ pollutants from steelworks, coal mines and hard coal power plants.

The health costs from coal power generation in Turkey alone, are 26.07 – 53.60 billion Turkish Lire (2.86 – 5.88 billion €), which is equivalent to 13 – 27% of Turkey’s annual health expenditure.

Air pollution standards

Where Turkey significantly deviates from the rest of the EU in relation to steelworks and power stations is in the compliance and enforcement of air quality standards. As a report by Health and Environment Alliance (HEAL) shows, “While EU member states are legally required to report emissions at plant level to a publicly accessible database […] Turkey does not share power plant or sectoral emission data. Instead, it reports merged data for electricity generation and the heating sector” This obscures the data. Furthermore, Turkey has not signed other important technical agreements to limit, and cooperate on, other pollutants. This includes three protocols on sulphur emissions (The 1985 Helsinki Protocol on the Reduction of Sulphur Emissions, the 1994 Oslo Protocol on Further Reduction of Sulphur Emissions, and the 1999 Gothenburg Protocol to Abate Acidification, Eutrophication and Ground-level ozone.). As HEAL states, “The lack of transparency prevents a rational and informed debate about improving air quality and health in the country.” Local people and ecosystems are left to deal with the consequences.

In the last 20 years, Turkey’s power plants that have been privatised and many do not use filter technology for SOx. They are the major contributor to Turkey’s increasing SOx pollution.

Everyone who spoke to Coal Action Network is worried about the air quality impacts of Turkey’s coal consuming plants. A resident living near three coal power stations on the Black Sea, near Zonguldak, says, “people believe that in some periods the air pollution filters on the plants are not working properly. Habitually, we have 250 days in a year the pollution is higher than the government’s acceptable standards.”

The consistent narrative from the residents overlooking either the steelworks or the coal power stations was one of poor air quality, resulting in higher rates of respiratory illness, cancers of various sorts, and death of plants and vegetation leading to an inability of local people to grow food.

Coal exit?

In 2021, Turkey imported 36 million tonnes of coal for its power stations and steelworks, as well as using its domestically mined coal, which is mainly lignite, not used in steel-making. Turkish Coal Enterprises emphasises that the most significant increase in coal imports will come from the demand for electricity generation, and estimates that this trend will continue. Although President Erdoğan says the country will decarbonise by 2053 there is no meaningful road map to bring the blast furnaces into relevant carbon reduction strategies.

Barış Eceçelik from Ekosfer states, “Turkey is one of the few countries in Europe that has not set a date for the phase-out of coal. Last year, for the first time in the history of Turkey, imported coal became the leading energy source in electricity generation. Turkey has significant potential for renewable energy sources, including wind, solar, and biomass. However, the lack of a serious climate target and measures against coal usage has led to air pollution and a high level of energy dependence. It must be acknowledged that imported coal is not a solution to the issues of climate change nor air pollution.”

Heating the ocean

The pollution issues around the coal power stations do not just affect air quality. They also have a large impact on the Black Sea. The water around the power station is reported to be 4^o warmer than elsewhere, as it is used in the power stations cooling processes and then returned warmed to the sea. Local people report seeing a sheen on the water from the heavy metals and other toxins which are released from the power stations. Burning coal high in sulphur increases sulphur dioxide which produces acid rain, and acidifies lakes and streams. Black Sea fishermen say that the power stations are damaging fish spawning grounds and reducing their catch. Food which is sold to Istanbul and Ankara.

Controversial coal

Coal is a contested subject in Turkey. While people living close to existing coal facilities want the secure jobs, there are protests against new power stations and a proposed lignite power station was cancelled in 2013, following protests. Mining accidents are fairly common, with 301 killed in just one accident in Soma in 2014.

Villagers approached Coal Action Network to ask why we would want to visit their area when the coal facilities cause such contamination. “I hate being from here because of the pollution. When the weather is dry the dust covers everything.” one woman told Coal Action Network, whilst passing on the street in Kokurdan. In this village they are not convinced the damage is worth it because of the jobs. Local people say nothing good about the coal power plants, they just talked about the damaging health effects, adding liver cancer and stomach cancer to the list of illnesses caused by the coal power stations.

Air quality standards not implemented

The most basic air pollution controls are not being implemented – lorries carrying coal are not even covered to prevent dust spreading along its route, a measure that long ago became standard in the UK. Public roads also run underneath the conveyor belts of ZETES power stations.

Monitors for fine dust particles known as PM10 are apparently not operational around the steelworks. PM2.5, is finer particulate matter that can penetrate the lungs and even enter the bloodstream and cause chronic diseases such as asthma, heart attack and bronchitis. PM2.5 is not monitored at all around Ereğli.

Coal Action Network’s visit to four coal facilities on the Black Sea showed that the human and environmental costs of burning coal are high. The issues of health, local environment and climate change are not being sufficiently addressed, but there is demand for improvement within Turkish communities living close to coal facilities.

Recommendations, from Health and Environment Alliance (HEAL)

Türkiye’nin Kömür Kullanımına Devam Etmesi

Karadeniz kıyısında ağaçlarla kaplı dağların arasında yer alan küçük Ereğli şehri, Erdemir çelik fabrikasının gölgesinde kalıyor. Bu fabrika, kömür kullanarak çelik üreten Türkiye’deki üç izabe fırın çelik fabrikasından biri ve Ereğli’deki insanların hayatını ve sağlığını doğrudan etkiliyor.

Yerel halkın evleri, her birkaç dakikada bir buhar bulutları yayan ve körfezin karşısındaki apartmanları gizleyen bu devasa çelik fabrikasının etrafında bir amfitiyatro gibi konumlanıyor. Coal Action Network (Kömür Eylem Ağı) araştırmacıları, Cumbria’da yeni bir kömür madeninin açılması ve Türkiye’ye kömür sağlaması ihtimali doğunca, Erdemir çelik fabrikası gibi kömür yakan tesislerden etkilenen insanlarla görüşmek için Türkiye’ye geldi.

Coal Action Network’ün Türkiye’yi neden ziyaret ettiği ve Birleşik Krallık’taki kömür madenciliği bağlantıları hakkında daha fazla bilgi için bu sayfayı ziyaret edin. Türkiye, çelik fabrikaları ve elektrik santrallerinde ithal kömür kullanıyor ve aynı zamanda yerli kömür de çıkarıyor.

Türkiye’nin Çelik Üretimi ve Kömür

Türkiye, küresel olarak sekizinci en büyük çelik üreticisi. 2023 yılında, 33,7 milyon ton çelik üretti ve 21,1 milyon ton hurda metal tüketti. Ülkedeki 30 çelik fabrikasından 27’si elektrik ark fırınlarında hurda metalleri eriterek çelik üretiyor ve ülkenin çelik üretiminin %72’sini sağlıyor. Çelik üretim sürecinde kok kömürüne dönüştürülmüş kömür kullanılan üç izabe fırın ve ısı sağlamak için kömür kullanan birçok elektrik ark fırınları bulunuyor. Bu kömür büyük ölçüde ithal ediliyor. Rusya, Türkiye’nin kömür ithalatının %73’ünü sağlıyor, kalan kısmının çoğu ise Kolombiya’dan geliyor.

Elektrik ark fırınları büyük miktarda elektrik tüketiyor ve Türkiye’de bu elektriğin büyük bir kısmı elektrik şebekesi üzerinden kömürden sağlanıyor. Türkiye’de bir elektrik ark ocağı, kendi kömürlü elektrik santraline sahip. Türkiye’nin elektriğinin %35’i kömürden sağlanıyor (2022 yılı verisi). Türkiye, 2023 yılında 18 milyon ton çelik ithal etti ve 12,7 milyon ton çelik ihraç etti. Şu anda hurda metal eritmek için kömür kullanan 20’den fazla elektrik ark fırını çelik tesisi var. Çelik, Türkiye’nin üçüncü en büyük ihracat sektörü.

Türkiye’nin Rus Kömürüne Bağımlılığı

Türkiye, Rus kömürünün en büyük beş ithalatçısından biri. Birçok ülke, 2022’de Ukrayna’nın işgalini takiben, yaptırımlar kapsamında Rus kömürü almayı durdurdu. Bunlar arasında Birleşik Krallık, AB üyesi ülkeler ve ABD de bulunuyor.

Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi’nden (CREA) Vaibhav Raghunandan, “Türkiye’nin artan Rus kömürü bağımlılığı (ve diğer fosil yakıtlar) giderek daha değişken hale gelen bir tedarikçiye bağımlı olması anlamına geliyor. Rus kömür sektörü Kremlin için büyük bir gelir kaynağı ve Rusya Enerji Bakanlığı, 2035 yılına kadar küresel kömür pazarının %25’ini elde etme hedefi koydu. Kömürden elde edilen vergiler, Federal Bütçe’nin önemli bir parçasını oluşturuyor. İşgalden bu yana Türkiye – bir NATO ülkesi – Rus kömürü için 8,2 milyar avro ödedi, bu da Rusya’nın Ukrayna’yı işgalini etkili bir şekilde finanse ediyor” dedi.

İşgalden sonra Türkiye, Rus kömüründeki pazar payını artırdı. Türkiye’nin ithalatı, Rusya’nın toplam kömür ihracatının %13’ünü oluşturuyor. 2024’ün ilk üç çeyreğinde Türkiye, 15,7 milyon ton Rus kömürü ithal etti; bu da Türkiye’nin toplam kömür ithalatının %49’unu oluşturuyor (değeri 1,66 milyar avro). Bu, işgal öncesi dönemin aynı dönemine kıyasla %82’lik bir artış anlamına geliyor.

Ayrıca, Rus kömür madenciliği sektörü kültürel soykırım, çevresel yıkım ve hava kirliliği sorunlarına neden oluyor. Bu konular, Coal Action Network ve Fern’in “Sibirya’da Yavaş Ölüm” adlı raporunda ayrıntılı olarak ele alınıyor.

Sağlık Etkileri

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, hava kirliliği, dünya genelinde ve Türkiye’de halk sağlığı için en büyük çevresel tehdit. Çelik fabrikalarından ve elektrik santrallerinden kömür tüketimi sırasında salınan sağlığa zararlı dört ana kirletici bulunuyor: Sülfür dioksit (SO2); partikül madde – PM10 ve daha küçük PM2.5; azot oksitler (NOX) ve cıva.

Yüksek sülfür içerikli kömürün yanmasıyla oluşan SO2 solunduğunda, felç, kalp hastalığı, astım, akciğer kanseri ve ölüm gibi sağlık sorunları riskini artırıyor. Solunması son derece toksik olarak sınıflandırılıyor. Yüksek konsantrasyona bir kez bile maruz kalma, astım gibi kalıcı bir duruma yol açabilir. Türkiye’de SO2 emisyonları 2019 yılında %14 artış göstererek, emisyonların arttığı nadir ülkelerden biri oldu. Türkiye’de kömür bazlı enerji üretimi, SO2 emisyonlarının en büyük kaynağı olmaya devam ediyor.

Ereğli’de, Erdemir çelik fabrikasının çevresinde yaşayan halk, sağlıklarına ilişkin üniversitelerin yaptıkları çalışmaların genellikle hükümet tarafından ört bas edildiğini söyledi. Ancak Ereğli’deki multipl skleroz (MS) oranlarını, 40 km uzakta temiz bir kent olan Devrek ile karşılaştıran bir çalışma, “bir demir çelik fabrikasının bulunduğu bölgedeki [Ereğli] MS prevalans oranının kırsal bir şehirle [Devrek] karşılaştırıldığında iki kattan fazla olduğunu” gösteriyor. Bu da hava kirliliğinin MS hastalığının olası bir nedeni olabileceği hipotezini destekliyor. Yerel halk, çelik fabrikasının havayı kirlettiği ve sağlıklarını bozduğu konusunda ikna olmuş durumda.

İzabe Fırın Çelik Fabrikaları

Karadeniz, Ereğli ve Alaplı Çevre Gönüllüleri lideri Çetin Yılmaz, Erdemir’de yaşanan sorunları tartışmak üzere Coal Action Network ile görüşmek isteyen 15 endişeli vatandaşı bir araya getirdi. Bu kişiler, çelik fabrikaları ile yerel halkın sağlığının bozulması arasında bağlantılar olduğunu gösteren ancak hükümet tarafından gizlenen bilimsel çalışmalardan yakınıyorlar.

Çetin, “Şirket [Eren Energy] birçok insanda kansere neden oldu, çalışanlarının sendikalaşma hakkını tanımıyor; sendikalaşmak isteyen işçileri işten çıkardı; Çatalağzı’nı nefes alınamaz bir hale getirdi; balık üreme alanlarını külle doldurdu; yılda 2 milyon ton ithal kömür yakıyor ve bölgemizde insanlara ve doğaya en büyük zararı veriyor” diyor.

Erdemir çelik fabrikasında 18 yıldır çalışan bir işçi, gırtlak kanseri olduğunu anlatırken bu sesinden duyulabiliyordu. Yerel halkın %50’sinin sağlığının çelik fabrikasından etkilendiğini düşünüyorlar. Bir öğretmen, her sınıfında yaklaşık 10 çocuğun kötü hava kalitesi nedeniyle solunum sorunları yaşadığını anlattı.

Yerel siyasi temsilci Coal Action Network’e, “Buradaki çoğu kişi madenlerde veya çelik fabrikasında çalışıyor, herkes hava kirliliğinin kansere ve solunum zorluklarına neden olduğunu biliyor. Çalışanlar bu konuda bir şey yapacak durumda değil çünkü para kazanmaları gerekiyor ve işlerini kaybetme tehlikesi yaşıyorlar” dedi.

Çelikte Karbonsuzlaşma

Erdemir ve İsdemir izabe fırınlarının sahibi olan OYAK, karbonsuzlaşmak için yedi farklı yöntem kullanacağını belirtiyor. Ancak sözde Net Sıfır Yol Haritası, emisyonları azaltma amaçlı potansiyel seçeneklerin bir listesi gibi duruyor; gerçek bir plan barındırmaktan oldukça uzak.

İsdemir’deki hava kirliliği ve sağlık sorunlarının Erdemir’deki durumla benzer olması muhtemel. Türkiye’nin izabe fırın çelik üretimindeki CO2 yoğunluğu, Avrupa, ABD ve Güney Kore’de üretilen çeliğin emisyonları ile kıyaslandığında daha yüksek düzeyde.

Türkiye’deki çelik üretim değer zincirinde çevre, kamu ve iş sağlığı düzenlemelerine uyum konusunda uzun süredir aksaklıklar yaşanıyor.

Kömürlü Termik Santralleri

Avrupa’nın doğu sınırında yer alan Türkiye’nin, 2024’te Avrupa’nın en büyük kömürle çalışan elektrik üreticisi olan Almanya’yı geride bırakması bekleniyor. Türkiye, 2022 yılında açılan Hunutlu Termik Santrali gibi yeni kömürlü termik santralleri açmaya devam ediyor. Türkiye’de 34 kömürlü termik santral var; bunlardan 10’u taş kömürü kullanırken geri kalanı daha düşük enerji yoğunluğuna sahip, daha düşük kaliteli linyit kömürünü kullanıyor. Kömürle çalışan iki izabe fırının ayrıca elektrik sağlayan kömür santralleri de bulunuyor.

Türkiye’nin elektrik tüketimi son yirmi yılda üç katına çıktı; bu artış büyük ölçüde kömür ve gaz üretimindeki hızlı büyümeye dayanıyor.

Ereğli’nin yanı sıra, Coal Action Network, Zonguldak ilçesinde Muslu yakınlarındaki ZETES III ve IV ile Çatalağzı isimli üç kömürlü elektrik santralini ziyaret etti.

Zonguldak, 2020 yılında covid-19 önlemleri kapsamında Türkiye genelinde hafta sonu sokağa çıkma yasaklarına büyük şehirlere ek olarak dahil edilen tek bölgeydi. Bu karar, düşük hava kalitesine bağlı olarak önceden yüksek oranlarda görülen kronik solunum yolu hastalıkları nedeniyle alındı. Yerel yetkililere göre, bölge nüfusunun yaklaşık %60’ının belirli bir dereceye kadar solunum semptomları gösterdiği tahmin ediliyor ve 2010 ile 2020 arasında ölüm oranları neredeyse iki katına çıkmış durumda. Düşük hava kalitesi, çelik fabrikaları, kömür madenleri ve taş kömürü santrallerinden yayılan yüksek düzeydeki PM2.5 ve SO2 kirleticilerinden kaynaklanıyor.

Türkiye’de sadece kömürden elektrik üretiminin sağlık maliyetleri, 26,07 – 53,60 milyar Türk Lirası (2,86 – 5,88 milyar €) arasında olup, bu tutar Türkiye’nin yıllık sağlık harcamalarının %13 – %27’sine eşit.

Türkiye’nin çelik fabrikaları ve elektrik santralleri ile ilgili olarak AB’nin geri kalanından önemli ölçüde ayrıldığı nokta, hava kalitesi standartlarına uyum ve bu standartların uygulanması. “AB üye ülkeleri, tesis düzeyindeki emisyonları kamuya açık bir veri tabanına bildirmekle yasal olarak yükümlüyken […] Türkiye elektrik santrali veya sektörel emisyon verilerini paylaşmıyor. Bunun yerine, elektrik üretimi ve ısıtma sektörüne ait birleşik verileri raporluyor.” Bu durum verileri gizliyor. Ayrıca Türkiye, sülfür emisyonlarını sınırlama ve diğer kirleticilerle ilgili iş birliği yapma amacı taşıyan üç önemli teknik anlaşmayı imzalamadı. Bunlar; Sülfür Emisyonlarının Azaltılması üzerine 1985 Helsinki Protokolü, Sülfür Emisyonlarının Daha Fazla Azaltılması üzerine 1994 Oslo Protokolü ve Asitlenme, Ötrofikasyon ve Yüzeyde Ozonu Azaltma üzerine 1999 Göteborg Protokolü’dür. HEAL, “Şeffaflık eksikliği, ülkede hava kalitesini ve sağlığı iyileştirme konusunda rasyonel ve bilgiye dayalı bir tartışmayı engelliyor” diye belirtiyor. Yerel halk ve ekosistemler, sonuçlarıyla baş başa kalıyor.

Son yirmi yılda Türkiye’de özelleştirilen elektrik santrallerinin birçoğu SOx filtre teknolojisini kullanmıyor ve bunlar Türkiye’nin artan SOx kirliliğine başlıca katkı sunanlardan.

Coal Action Network ile görüşen herkes, Türkiye’nin kömür tüketen tesislerinin hava kalitesi üzerindeki etkileri hakkında endişe duyuyor. Karadeniz yakınlarında, Zonguldak’ta üç kömürlü termik santraline yakın yaşayan bir sakin, “İnsanlar belirli dönemlerde santrallerdeki hava kirliliği filtrelerinin düzgün çalışmadığına inanıyor. Yılda 250 gün boyunca kirlilik, hükümetin kabul edilebilir standartlarının üzerinde oluyor” diyor.

Çelik fabrikalarını veya kömürlü termik santralleri ile yaşayan yerel sakinlerin genel anlatımı, kötü hava kalitesi, daha yüksek oranlarda solunum hastalıkları, çeşitli kanser türleri ve bitki ve bitki örtüsünün ölümü sonucunda yerel halkın yiyecek yetiştirememesi yönündeydi.

Kömürden Çıkış?

2021’de Türkiye, elektrik santralleri ve çelik fabrikaları için 36 milyon ton kömür ithal etti ve çoğunlukla çelik yapımında kullanılmayan yerli linyit kömürünü de tüketti. Türkiye Kömür İşletmeleri, kömür ithalatındaki en büyük artışın elektrik üretim talebinden kaynaklanacağını vurguluyor ve bu eğilimin devam edeceğini öngörüyor. Cumhurbaşkan Erdoğan, ülkenin 2053’e kadar karbonsuzlaşacağını söylüyor, ancak izabe  fırınları karbon azaltım stratejilerine dahil etmeye yönelik anlamlı bir yol haritası bulunmuyor.

Ekosfer’den Barış Eceçelik, “Türkiye, Avrupa’da kömürü aşamalı olarak kaldırmak için bir tarih belirlememiş birkaç ülkeden biri. Geçen yıl, Türkiye tarihinde ilk kez, ithal kömür elektrik üretiminde en önde gelen enerji kaynağı haline geldi. Türkiye, rüzgar, güneş ve biyokütle dahil olmak üzere yenilenebilir enerji kaynakları için önemli bir potansiyele sahip. Ancak ciddi bir iklim hedefinin ve kömür kullanımına karşı önlemlerin olmaması hava kirliliğine ve yüksek düzeyde enerji bağımlılığına yol açtı. İthal kömür, iklim değişikliği veya hava kirliliği sorunlarına bir çözüm değil” diyor.

Denizin Isınması

Kömürlü termik santrallerinin çevresindeki kirlilik sorunları sadece hava kalitesini etkilemekle kalmıyor. Aynı zamanda Karadeniz üzerinde büyük bir etkiye sahip. Elektrik santrallerinde soğutma işlemlerinde kullanılan suyun daha sonra denize geri verilmesi nedeniyle, santralin çevresindeki suyun diğer yerlere kıyasla 4 derece daha sıcak olduğu bildiriliyor. Yerel halk, santrallerden salınan ağır metaller ve diğer toksinlerden kaynaklanan bir tabakanın su yüzeyinde görüldüğünü bildiriyor. Yüksek sülfür içeriğine sahip kömürün yakılması, asit yağmuru üreterek göl ve akarsuları asitleştiriyor. Karadenizli balıkçılar, santrallerin balık üreme alanlarına zarar verdiğini ve yakaladıkları balık miktarını azalttığını belirtiyor. Bu balıklar İstanbul ve Ankara’ya satılıyor.

Tartışmalı Kömür

Kömür, Türkiye’de tartışmalı bir konu. Mevcut kömür tesislerine yakın yaşayan insanlar güvenli iş imkanları isterken, yeni madenlere karşı protestolar da var. 2013 yılında bir linyit kömür madeninin önerilen açılışı protestoların ardından iptal edildi. Maden kazaları ise oldukça yaygın; 2022 Ekim ayında Karadeniz yakınlarında derin bir madende 41 kişi öldü ve 11 kişi ağır yaralandı.

Kokurdan (resmi adı: Körpeoğlu) adlı yüksek dağ köyünde, kömür külü ve atık döküm alanı, yerleşim havuzunun çevresindeki yoğun ağaçlara toz bulutları saçıyor. ZETES elektrik santrallerinin külü ve hava filtrelerinden çıkan kirletici maddeler açık bir alanda biriktiriliyor. Coal Action Network, köyü, bitki örtüsünün, evlerin ve yolların yoğun bir yağıştan sonra tozdan temizlendiği bir zamanda ziyaret etti; ancak ZETES kömürlü termik santrallerinden gelen atıklar, bu insanların ciğerlerinde, evlerinde ve ekinlerinde birikiyor.

Köylüler, Coal Action Network’e, kömür tesislerinin bu tür kirlenmelere neden olduğu bir bölgeyi neden ziyaret etmek istediğimizi sordu. Yolda geçerken bir kadın, “Buradan nefret ediyorum, çünkü burası kirlilik nedeniyle yaşanmaz halde. Hava kuru olduğunda toz her şeyi kaplıyor” dedi. Bu köyde insanlar, iş imkanları yüzünden verilen zararın buna değdiğine ikna olmuyor. Yerel halk kömürlü termik santralleri hakkında iyi bir şey söylemiyor; yalnızca sağlık üzerindeki olumsuz etkilerden, ayrıca karaciğer kanseri ve mide kanseri gibi hastalıklardan bahsediyor.

Uygulanmayan Hava Kalitesi Standartları

En temel hava kirliliği kontrolleri bile uygulanmıyor – kömür taşıyan kamyonlar, tozun güzergâh boyunca yayılmasını önlemek için kapatılmıyor; bu önlem uzun zaman önce Birleşik Krallık’ta standart hale gelmişti. ZETES elektrik santrallerinin konveyör bantlarının altından kamuya açık yollar geçiyor.

PM10 olarak bilinen ince toz partiküllerini izleme cihazları çelik fabrikalarının çevresinde çalışmıyor. PM2.5, akciğerlere nüfuz edebilen ve hatta kan dolaşımına girerek astım, kalp krizi ve bronşit gibi kronik hastalıklara yol açabilen daha ince bir partikül. Ereğli çevresinde PM2.5 ölçümü yapılmıyor.

Coal Action Network’ün Karadeniz kıyısında dört kömür tesisini ziyaretinde, kömür yakmanın insan ve çevre üzerindeki maliyetlerinin yüksek olduğu görüldü. Sağlık, yerel çevre ve iklim değişikliği sorunları yeterince ele alınmıyor, ancak kömür tesislerine yakın yaşayan topluluklar bu durumun iyileştirilmesini talep ediyor.

Sağlık ve Çevre İttifakı (HEAL) tarafından yapılan öneriler şöyle: